Sezen Aksu
Minik Serçe unvanıyla sıkça anılan Aksu, Selanik ten mübadele ile Türkiye ye gelmiş bir ailenin kızı olan anne ile Pazar, Rizeli bir babanın kızı olarak 1954 yılında Sarayköy, Denizli de doğdu. Üç yaşındayken ailesinin İzmir e taşınması sonucunda burada eğitim gördü, İzmir Kız Lisesini tamamladıktan sonra Ege Üniversitesi Ziraat Fakültesine devam etti ancak ikinci sınıfta okulu bıraktı. 1974 te plak yapmak için İstanbul a taşındı ve bir yıl sonra ilk 45 liği Haydi Şansımı Sezen Seley adıyla çıkardı. 1977 de ise ilk stüdyo albümü Allahaısmarladık ı yayımladı. Ardından Serçe (1978), Firuze (1982), Sen Ağlama (1984), Git (1986), Sezen Aksu Söylüyor (1989), Gülümse (1991), Deli Kızın Türküsü (1993), Düş Bahçeleri (1996) dâhil olmak üzere onlarca albüm piyasaya sürdü. Bunlardan Gülümse, Türkiye de tüm zamanların en çok satan albümlerinden biri oldu. Aksu, bugüne kadar dünya genelinde 40 milyondan fazla albüm sattı.
1954-1974: İlk yılları ve kariyer başlangıcı
Sezen Aksu, Denizli ilinin Sarayköy ilçesinde doğdu. Fen bilgisi öğretmeni olan annesi Şehriban Hanım, Selanik ten mübadele ile gelen bir ailenin kızıdır. Pazar, Rizeli olan Laz kökenli babası Sami Yıldırım ise bir matematik öğretmenidir. Aksu, üç yaşına kadar Denizli de oturduktan sonra, ailesiyle İzmir e taşındı. Nihat adındaki kardeşi ile beraber büyüyen Aksu, gençlik yıllarında birçok sanat dalına merak saldı. Bir süre Cengiz Bozkurt tan resim dersleri aldı. Tiyatro ve dans derslerini de bu süreye sığdırdı. Bu sürede asi kişiliğiyle dikkat çeken Aksu, dansöz olma hayali kurmaya başladı.
Sanatçı, daha sonrasında, bu süreç için Allah babama acıdı da şarkıcı oldum demiştir. Aksu, 1970 yılında Hafta Sonu dergisinin açtığı, jüri başkanlığını Ajda Pekkan ın yaptığı Altın Ses yarışmasında altıncı olurken bir diğer pop sanatçısı Nilüfer birinci olmuştu. Böylece Nilüfer, Sezen Aksu dan önce ilk albümünü yayınladı. 1973 yılında Ege Üniversitesi Ziraat Fakültesine giren Aksu, 1974 te üç şarkısını bir plak şirketine gönderdi. Aynı yılın Kasım ayında Ali Engin Aksu ile evlenen sanatçı, okulundan da ayrıldı. 1974 ün son aylarında plak yapımı için İstanbul a yerleşti.
1975-1982: Kırkbeşlikler dönemi
Müzik kariyeri 1970 yılında, Hafta Sonu dergisinin açtığı Altın Ses yarışmasında altıncı olmasıyla başladı. 1975 yılında, Sezen Seley adıyla, ilk 45 liği Haydi Şansım ı çıkardı. Çok az satan bu 45 liği Sezen Aksu adıyla piyasaya çıkardığı ikinci 45 liği Yaşanmamış Yıllar/Kusura Bakma izledi. Kendisini uzun süre kırkbeşlik plaklar listesinde bir numara yapacak üçüncü 45 liği Olmaz Olsun/Vurdumduymaz ı 1976 yılında çıkardı.
Sanatçı sonrasında, 1976 yılında ilk sahne çalışmasına başladı. Bebek Belediye Gazinosu nda sahne almaya başlayan Aksu, 1977 yılında Allahaısmarladık/Kaç Yıl Geçti Aradan, Kaybolan Yıllar/Neye Yarar 45 likleri ve ilk 33 lüğü olan Allahaısmarladık albümlerini yayımladı.
1978 yılında Hurşid Yenigün ün iki bestesi için söz yazan Aksu, Gölge Etme/Aşk kırkbeşliğini yaptı. Yine aynı yıl, piyasadaki en eski Sezen Aksu albümü olma özelliğini taşıyan Serçe, çift LP olarak piyasaya çıktı. 1979 yılında İlk Gün Gibi/Yalancı ve Allahaşkına/Sensiz İçime Sinmiyor kırkbeşlikleri piyasaya çıktı. Aynı yıl sanatçı, sinema sektöründe de göründü. Sanatçının ilk filmi, başrolünü Bulut Aras la paylaştığı; A Star is Born (Tr: Bir Yıldız Doğuyor; Y: Frank Pierson; O: Barbra Streisand, Kris Kristofferson) filminden uyarlanan ve bir Atıf Yılmaz filmi olan Minik Serçe oldu.Sanatçı bu tarihten sonra Minik Serçe adıyla anılmaya başladı. Bir ünlü doğarken, başka bir ünlünün sönüşünü anlatan film, o dönemde fazla beğeni toplamadı. Aksu, bu filmi 1999 yılında Okan Bayülgen in Zaga programında tekrar seyretmiş ve bu rolüne gülmüştür.
1980 yılında Sevgilerimle albümünü çıkaran sanatçı, 1981 de Sezen Aksu Aile Gazinosu adlı müzikal için çalışmalar yaptı. Sanatçı, 10 Temmuz 1981 de Beşiktaş Evlendirme Dairesi nde Sinan Özer ile evlendi. Ancak o sıralarda Aksu nun Özer den 4,5 aylık gebe olduğu konuşuluyordu. 8 Kasım 1981 de Aksu, oğlu Mithat Can Özer i dünyaya getirdi. Sanatçı, aynı yıl Aralık ayında Sezen Aksu Aile Gazinosu için tekrar çalışmaya başladı.
1982 yılında Şan Müzikholü nde Sezen Aksu Aile Gazinosu gösterime girdi. Adile Naşit, Şener Şen, Ayşen Gruda ve Altan Erbulak ile aynı oyunu paylaşan Aksu, sahnede yedi farklı karakteri canlandırdı. Sonrasında Firuze albümünü yayımlayan sanatçı aynı yıl, dönemin popüler dergisi Hey tarafından Yılın Kadın Şarkıcısı seçildi. 1983 yılında Aksu, Hey in Geleneksel Oskar Konseri ne de Yılın Kadın Şarkıcısı olarak katıldı.
1983-1989
1983 yılında Sezen Aksu, Eurovision a katılma kararı aldı. Söz ve müziği Ali Kocatepe ye ait Heyamola parçası, Ali Kocatepe ve Coşkun Demir ile birlikte seslendirildi. Türkiye finaline kalan bu parça Eurovision finallerinde Türkiye yi temsil edemedi. 1983 yılında Heyamola parçasının 45 liği Hey Dergisi tarafından yılın plağı seçildi. Aynı yıl Aksu, Sinan Özer den boşandı.
1984 yılında sanatçı tekrar Eurovision adayı oldu. Halay, 1945 ve Merhaba Ümit adlı parçalarla Türkiye finaline kaldı. İlk olarak Merhaba Ümiti eleyen Aksu Türkiye finalinde Halay ve 1945 i seslendirmeye karar verdi. Türkiye finali gerçekleşmeden iki hafta önce Türkiye ye gelen yabancı bir arkadaşı Aksu ya sadece 1945 i seslendirmesini önerdi. 1945 in sözlerinin tüm dünyayla ilgili olduğunu düşünen Aksu, bu parçanın yurtdışında da Türkiye yi daha iyi temsil edeceğini düşünerek Halay dan vazgeçti. Türkiye finalinde şarkıyı seslendiren Sezen Aksu, beklenenin aksine bu kez de seçilemedi.
Sanatçı, 6 Eylül 1984 te Sen Ağlama albümünü piyasaya çıkardı. TRT nin denetiminden geçemediği için önceleri televizyonda şarkıları yayımlanmayan Aksu, 1985 in başından itibaren bu fırsatı elde etti. Şarkılar TRT de yayımlanmaya başlar başlamaz albüm büyük bir ilgi gördü ve satış listelerinin haftalarca zirvesinde yer aldı. Aksu, albümün 56. haftasında Hey Dergisine yaptığı açıklamada Bekliyordum ama bu kadarını değil... Ne yalan söyleyeyim, 1 yılı aşkın sürece listelerde kalacağımı sanmıyordum. Tüm müzikseverlere candan, gönülden teşekkürlerimi sunuyorum. şeklinde beyanatta bulundu.
1985 yılında Aksu, Eurovision Türkiye finaline bir kez daha katıldı. Bu seferki şarkının adı Küçük Bir Aşk Masalı ydı. Sözleri Aksu ya ait olan bu şarkıyı Sezen Aksu ve Özdemir Erdoğan birlikte seslendirdi ama sonuç değişmedi. Eurovision da Türkiye yi temsil etme hakkını bir türlü kazanamayan Aksu, 1985 ten sonra bir daha yarışmaya katılmadı.
1985 te, sanatçı Bin Yıl Önce, Bin Yıl Sonra isimli müzikal için hazırlandı. Müzikal, 1986 yılının ilk haftasından itibaren gösterime girdi. Şan Müzikholü nde kapalı gişe oynayan bu müzikal, dönemin dünyasını ve Türkiye sini tiye alıyordu. Sahnede büyük beğeni toplayan Aksu, sahneyi Şener Şen, İlyas Salman, Ayşen Gruda gibi isimlerle paylaştı.
1986 da Git ile büyük beğeni toplayan sanatçı, Onyedi dergisinin Ocak 1986 sayısında okuyucu anketinde 1985 in en büyük kadın şarkıcısı seçildi. Aksu, 1988 yılında Sezen Aksu 88i çıkardı. Aynı şekilde 1989 yılında Sezen Aksu Söylüyor albümüyle beliren Aksu, bu albümle çok büyük bir beğeni topladı. Aksu bu albümde, 2 Şubat 1980 de Piyade Er Zekeriya Önge yi öldürme suçundan idam cezasına çarptırılan ve 12 Eylül Darbesi nden sonra idam edilen Erdal Eren için Son Bakış adlı bir parça seslendirdi.
1989 yılında Sezen Aksu beyaz perdede göründü. Yönetmenliğini Yavuz Özkan ın yaptığı Büyük Yalnızlıkta Sezen Aksu, başrolü Ferhan Şensoy ile paylaştı. Film, 1990 yılındaki Altın Portakal Film Festivali nde En İyi Görüntü dalında ödül aldı. Filmin müzikleri Aksu nun yapımcısı Onno Tunç a aitti. Filmin müziklerinden Aşk Irmakları, dört yıl sonra Uçurtma Bayramları adıyla Levent Yüksel in ilk albümünde yer alacaktı.
1990-1999
1990 larda Sezen Aksu, yapımcı olarak dinleyicilerin karşısına çıktı. Böylelikle 1990 ların müziğinde çok önemli bir yer ettiği gibi Sertab Erener, Harun Kolçak, Aşkın Nur Yengi, Levent Yüksel, Işın Karaca, Hande Yener, Yıldız Tilbe gibi birçok ismi müzik piyasasına kazandırdı ve birçok önemli sanatçıya destek oldu.1990 lı yıllarda Kanal 6 da Sezen Aksu Show programını yapmaya başladı.
1990 da ilk olarak Sezen Aksu nun o sıralardaki vokalisti Aşkın Nur Yengi, Sevgiliye albümüyle müzikseverlerin karşısına çıktı. Bir Sezen Aksu yapımı olan albüm bir milyon kadar sattı.
1991 de Aşkın Nur Yengi nin ikinci albümü Hesap Verin yapımını da üstlendi. Albüm Yengi nin ilk albümü gibi yüksek bir satış elde etti. Aynı yıl müzik yönetmenliğini Onno Tunç un yaptığı Gülümse çıktı. Albüm, 2 milyonu aşan bir satış rakamı elde etmişti. Albümün bu kadar çok satmasının sebeplerinden biri Aksu nun hitap kesimiydi. Aksu, bu albümle halkın tüm kesimlerine hitap etmekteydi. 1992 de, Avrupa da albümün hit şarkılarından Hadi Bakalımın teklisi yayımlandı1992 de Aksu, vokalistlerine albüm yapmaya devam etti. Sertab Erener ile çalışan Aksu, Erener in ilk albümü Sakin Ol u yayımladı. Albüm beklenenin üzerinde satış rakamları elde etti. Bu albümden birkaç ay sonra, 1993 te Levent Yüksel ile çalışan Aksu bu kez Yüksel in ilk albümü Med-Ceziri satışa sundu. Bu albüm de yüksek bir satış rakamına ulaşarak Levent Yüksel i 90 larda tanınır biri hâline getirdi.
Sanatçı, aynı yıl kendi albümü olan Deli Kızın Türküsünü piyasaya sürdü. Albümde Uzay Heparı ile çalışan Aksu, farklı tarzlar denedi. Bu farklı albümden Küçüğüm ve Masum Değiliz gibi tanınan Aksu şarkıları çıktı. Albümün etkisi sürerken 20 Mayıs 1994 tarihinde, albümde beraber çalıştığı Heparı, motosikletiyle oyuncu Demet Akbağ ın duran hâldeki arabasına çarparak bitkisel hayata girdi. O dönemde altı aylık evli olan ve kazadan önceki gün baba olacağını öğrenen Heparı, 31 Mayıs tarihinde öldü. Aksu bu olayın ardından, Uzay Heparı yı anmak üzere Yas adlı bir şarkı besteledi. Ancak kendisi bu şarkıyı okumak yerine, Levent Yüksel in sonraki albümüne koydu. Tüm bu çalkantılardan sonra Aksu, Sertab Erener in ikinci albümü Lâ l in yapımını üstlendi. Bu albüm de yüksek bir satış elde ederken Sezen Aksu, 90 ların müziğinde önemli bir yer elde etti.
Bir sene sonra 1995 yılında Aksu, Işık Doğudan Yükselir albümünü yayımladı. Albümde pop müzikten çok Anadolu müzikleri yer almaktaydı. Yunus Emre nin, Mevlana nın ve Âşık Daimi nin eserleri bulunmaktaydı. Fahir Atakoğlu nun da iki eseri vardı. Bunlardan birincisi, sonradan yayımlanan Alâturka adlı şarkıyken, diğeri de Yaktılar Halim imi idi. Gülümse nin müziğini yapan Arto Tunç un da bu albümde iki bestesi vardı. Albümde yer alan bir başka şarkıda Bedri Rahmi Eyüboğlu nun aşağıdaki dizeleri yer almaktaydı:
1996 da Nazan Öncel in Sokak Kızı albümünde bulunan Erkekler de Yanar ve Bırak Seveyim Rahat Edeyim şarkılarına vokalist olarak eşlik etti. Aynı yıl Zerrin Özer in ünlü Paşa Gönlüm klibinde yer aldı.Aralık 1997 de satışa çıkan Düğün ve Cenaze yine eleştirilen bir Aksu albümüydü. Albüm yoğun eleştiriler sonucunda yüksek bir satış rakamı elde edemedi. Albüme adını veren şarkıyla beraber dokuz tane Goran Bregoviç, bir tane Kurtis Jasavev bestesinden oluşan albümün sözlerini Aksu, Pakize Barışta ve Meral Okay ile birlikte yazdı. 1998 yılında albümün en ses getiren şarkısı Erkeklerin teklisi yayımlandı. 1998 in Nisan ayında ise Levent Yüksel in üçüncü albümü Adı Menekşe piyasaya çıktı.
1998 in Aralık ayında Aksu, Adı Bende Saklı adlı albümünü piyasaya çıkardı. 80 lerin melankolik, yer yer arabesk Sezen Aksu albümlerini anımsatan Adı Bende Saklı farklı çevreler tarafından beğenildi. Sözü ve müziği Selami Şahin e ait olan Ben Sevdalı Sen Belalı, Tutuklu ve Adı Bende Saklı şarkıları o dönemin en bilinen şarkıları hâline geldi. 1999 da bunu Sarı Odalar teklisi izledi. Parçanın klibi, İstanbul a yapılması amaçlanan 3. köprüye karşı çıkmak amacıyla Arnavutköy de çekildi.
2000-2009
Cemil Topuzlu Açıkhava Tiyatrosu nda gerçekleşen konserde Sezen Aksu ve Nilüfer aynı sahnede, 2012 2 Haziran 2000 tarihinde Aksu, yeni albümü Deliveren i çıkardı. Bu albümde Oh Oh, Sarı Odalar, Kahpe Kader ve Keskin Bıçak gibi dönemin en bilinen şarkıları bulunmaktaydı. Albüm bir milyona yakın sattı. Aksu bir açıklamasında Deliveren adının içindeki şeytanla meleği yönlendiren anlamına geldiğini belirtti.
2001 yılında sağlık sorunlarıyla uğraşan Aksu nun o yaz verdiği altı konser büyük ilgi gördü. Aksu nun altı yıldır vokalistliğini yapan Işın Karaca, 2001 Eurovision Şarkı Yarışması nın seçmelerine katıldı ancak seçilemedi. Bu yılın sonunda Karaca nın ilk albümü Anadilim Aşk yayımlandı. Albüm, baştan sona Sezen Aksu imzası taşıyordu.
20 Mayıs 2002 tarihinde Sezen Aksu, Şarkı Söylemek Lazım albümünü satışa sundu. Bu albüm sanatçının DMC firmasından çıkarttığı ilk albümdü. 12 Haziran 2002 de albümü takiben konser turuna çıkan sanatçı, Türkiye nin bütün dillerini ve medeniyetlerini bir araya getiren Türkiye Şarkıları isimli konser serisini sundu. Konserlerde sanatçıya Rum, Ortodoks, Ermeni ve Musevi korolarıyla birlikte Diyarbakır Belediyesi Çocuk Korosu da eşlik etti. Sahnede Türkçe, Kürtçe, Ermenice ve Rumca şarkılar, türküler söylendi. Sanatçı, konserinin sonunda Şarkı Söylemek Lazımı ve Mevlana nın sözlerinden oluşan Yeniliğe Doğru şarkısını söyledi.
Bu konser dizisi sadece Türkiye de değil birçok ülkede de haber oldu. AP ajansının çektiği bir fotoğraf birçok ülkede yayımlandı. 2003 yılının başında Beşiktaş ta BKM de Unplugged konserler veren Sezen yoğun ilgi üzerine konserlerine önce Maltepe Yayla Sanat Merkezi nde daha sonra Türkiye nin değişik şehirlerinde devam etti. 2003 yazı bitmeden sanatçının yeni albümü Yaz Bitmeden çıktı. Biri enstrümantal olmak üzere dört yeni şarkı içeren albümde ayrıca daha önce başka yorumcuların seslendirdiği Sezen Aksu şarkıları vardı. Yeni şarkılardan biri olan Farkındayıma Van ın Gevaş ilçesinde klip çekildi.
Sezen Aksu nun 2005 yılında piyasaya sürülen yeni albümü Bahane, beklenenin de üzerinde ilgi gördü. Aksu nun kariyerinin 30 uncu yılını dolduruşunun anısına yayınlanan Bahane albümü, piyasaya çıktığı ilk iki haftada 320 bin sattı. Albümdeki yapıtlar arasından Perişanım Şimdi, Eskidendi, Çok Eskiden ve Yanmışım Sönmüşüm Ben şarkılarına klip çekilirken Bahane, sene sonunda Türkiye nin 2005 yılında en çok satan albümü oldu. Aksu, 1975-2006 yılları arasında yazdığı şarkı sözlerini ise 2006 yılında çıkardığı Eksik Şiir kitabında topladı. Şiir kitabı büyük bir ilgi görerek ilk 4 günde 17.000 adet satıldı.
2008 yılının Haziran ayında Deniz Yıldızı adlı albümünü yayımladı. Albümde Aksu nun uzun yıllar beraber çalıştığı Onno Tunç un çaldığı piyano örnekleri yer almaktaydı. Albüm, yine önceki Aksu albümlerinden farklı olarak caz tınıları taşıyan ve baladlar içeren bir albümdü. Aksu, aynı albümünde Tanrı nın Gözyaşları şarkısını Türkiye de bir barış ortamının oluşması için yazdığını, bunun oluşabilmesi içinse sınır ötesi operasyonların bitirilmesi gerektiğini açıkladı.
2009 yılında Yürüyorum Düş Bahçeleri nde... adlı 2 CD den oluşan albümünü çıkarmıştır. Albümde söz ve müziği Sezen Aksu ya ait olup; Aksu tarafından önceleri başka sanatçılara verilen şarkılar, sanatçı tarafından tekrar yorumlanmıştır.
2010-günümüz
İstanbul Teknik Üniversitesi konserinden görünüm 2010 yılında Amerikan NPR radyosu tarafından belirlenen 50 Büyük Ses listesinde yer alan Sezen Aksu nun, Nisan 2010 da İsveç in başkenti Stockholm de, Fahir Atakoğlu ile birlikte verdiği konser çok sayıda Türk ve İsveçli müziksever tarafından izlendi. Aksu, 10 yıllık aranın ardından TurkofAmerica ile GNL Entertainmentın ortaklaşa organize ettiği, kurumsal sponsorluğunu ise Washington merkezli Türk Kültür Vakfı nın yaptığı, ABD de 4-7 Nisan tarihleri arasında gerçekleştirilen ve Maryland, Strathmore Konser Salonu nda, New York, Carnegie Hall ve New Jersey nin Newark şehrindeki Prudential Hall da1ı üç konser vermiştir. ABD konserlerinde sanatçıya Atakoğlu eşlik etmiştir. Aksu, New Jersey konserinde kendisine ayrılan süreyi aşması üzerine seyircilere, Biz bu sınırları aştık, Amerikalılar da sabır rekoru kırdılar, New Jersey de de bu gece böyle olacak, sizleri mutlu etmeden bu sahneden inmeyeceğim demiştir. Son olarak Ahmet Kaya ...bir eksiğiz albümünde Ağladıkça şarkısını seslendirmiştir.
2011 yılına gelindiğinde Aksu tekrar stüdyoya girmiş ve Öptüm albümünü yayımlamıştır. İçerisinde genel olarak kendi söz ve bestelerinden oluşan Unuttun mu Beni, Vay, Aşka Şükrederim, Ah Felek Yordun Beni gibi şarkıları barındıran albüm, söz ve müziği Nazan Öncel e ait olan Ballı şarkısı da albümde yer almaktadır. Cemal Süreyya nın Sayım isimli şiiri de Aksu nun bestesiyle albümde yer almıştır. Albümden Unuttun mu Beni ve Vay şarkılarına klip çekilmiştir.
Aksu 2013 yılında Kayıp Şehir, 2014 yılında Yeniler ve Yeni Kalanlar single larını çıkarmış ve son olarak 2015 te Eksik Olma şarkısı ile sürdürülebilir çay tarımına destek vermiştir.
Ocak 2016 da İstanbul da Volkswagen Arena da sahne alan Sezen Aksu, sahnelere veda ettiğini açıkladı. Aksu, Her bitiş yeni bir başlangıçtır. Üretmeye devam edeceğim fakat daha önceden söz verdiğim birkaç konseri de yaptıktan sonra sahneye veda ediyorum. İstanbul da son konserim. Bugün 40 yılın anısına burada benimle olduğunuz için şükranla doluyum. dedi. Aynı yıl Eylül de tekrar müzik yapacağını açıkladı.
Ocak 2017 de yirmi üçüncü stüdyo albümü Biraz Pop Biraz Sezen i DMC aracılığıyla piyasaya sürdü. 2018 yılında yayınlanan ve söz-müzikleri Sezen Aksu ya ait Demo adlı albümünde daha önce Sibel Can tarafından 2007 yılında yayınlanan Akşam Sefası adlı albümde Benim Yerime de Sev adıyla seslendirilen Begonvil ile Aykırı Çiçek, aynı yıl yayınlanan Ezo Gelin film albümünde Arif Sağ tarafından seslendirilen Ah Beni Beni, 2008 yılında Ferhat Göçer tarafından Çok Sevdim İkimizi adlı albümde seslendirilen Yol Bitti Çoktan, Mustafa Ceceli nin 2009 yılında yayınlanan Mustafa Ceceli aynı isimli albümünde Bekle, 1996 yılında Rengin tarafından aynı isimli albümde seslendirilen Aldatıldık, Cihan Okan tarafından 2010 yılında seslendirilen Ahbap Çavuşlar isimli şarkı, Ebru Yaşar ın 2013 yılından yayınlanan Delidir adlı şarkıda aynı isimli albüme adını veren şarkı, 2017 yılında Tarkan tarafından 10 albümünde seslendirilen Her Şey Fani ve Rümeysa tarafından seslendirilen Anlasana ile Yansın İstanbul isimli şarkıları bu albümünde kendi yorumuyla yeniden seslendirmiştir.
